پاسخ : به نظر ما اين نظريه مردود است زيرا مفهوم سجده كه در آيه سجدهء فرشتگان آمده است ، غير از مفهوم خضوع است و اين دو ، مفهوما با هم تفاوت دارند و بدون داشتن گواه و قرينه هم نمىتوان آن را بدين معنى تفسير كرد . علاوه بر اين روايات فراوانى دلالت مىكنند بر اين كه چون فرزندان آدم ، به خداى خود سجده مىكنند ، شيطان سخت ناراحت مىشود و گريه بلندى سر مىدهد و اين روايات مىرساند : سجده‌اى كه خداوند فرشتگان را به آن مأمور ساخت و شيطان از آن فرمان سرپيچى نمود ، به همان معناى معروف و به معناى اصلى سجده مىباشد كه بندگان براى خدا انجام مىدهند و شيطان از ديدن آن ناراحت مىگردد چه آن كه مىبيند انسان با انجام دادن عملى از فرمان خدا اطاعت مىكند و به پيشگاه او تقرب مىجويد ولى شيطان با ترك آن از اطاعت پروردگارش سرباززد و از درگاه وى رانده شد . 2 - مىگويند : سجده فرشتگان براى خدا بود و مأموريت داشتند كه در اين سجده آدم را قبلهء خويش قرار داده و به سوى وى سجده كنند چنان كه مىگويند نماز بايد به سوى قبله خوانده شود و خداوند براى تجليل و تعظيم آدم به فرشتگان دستور داد كه رو به سوى آدم نموده و سجده‌اى براى خدا انجام دهند . پاسخ : به عقيدهء ما اين نظريه نيز مردود است زيرا اين تأويل و توجيه با ظاهر آيات و رواياتى كه در موضوع سجده بر آدم وارد شده است ، منافات و مخالفت دارد بلكه اين تأويل با صراحت آيه شريفه نيز مخالف است . زيرا بنا به صراحت آيه شريفه ، شيطان به اين جهت از سجده بر آدم ابا و امتناع ورزيد كه به خيالش از آدم برتر و شريف‌تر است و اگر منظور از آن سجده ، همان سجده براى خدا بود و آدم تنها جنبه قبله بودن داشت ، در اين صورت گفتار شيطان أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً آيا براى كسى كه از خاك آفريده‌اى ، سجده كنم ( 1 ) - ، معنى نداشت زيرا چه بسا مىشود كه سجده‌كننده اشرف و برتر از چيزى باشد كه در موقع عبادت خدا آن را قبلهء خويش قرار داده است . 3 - عده‌اى مىگويند : چون سجده براى آدم به فرمان خدا بود ، پس انجام دادن آن براى خدا و